Mahabharata - Book 01

Please click the [↭] button located at the bottom-right of your screen to toggle similarity map.

Book 01 – Chapter 032

BORI CE: 01-032-001

शौनक उवाच
जाता वै भुजगास्तात वीर्यवन्तो दुरासदाः
शापं तं त्वथ विज्ञाय कृतवन्तो नु किं परम्

MN DUTT: 01-036-001

शौनक उवाच आख्याता भुजगास्तात वीर्यवन्तो दुरासदाः
शापं तं तेऽभिविज्ञाय कृतवन्तः किमुत्तरम्

M. N. Dutt: Shaunaka said: O child, you have told us of many greatly powerful and unconquerable serpents. What did they do after hearing of the curse?

BORI CE: 01-032-002

सूत उवाच
तेषां तु भगवाञ्शेषस्त्यक्त्वा कद्रूं महायशाः
तपो विपुलमातस्थे वायुभक्षो यतव्रतः

MN DUTT: 01-036-002

सौतिरुवाच तेषां तु भगवाञ्च्छेषः कदूं त्यक्त्वा महायशाः
उग्रं तपः समातस्थे वायुभक्षो यतव्रतः

M. N. Dutt: Sauti said: Illustrious and famous Shesha, having left (his mother) Kadru, practised austere penances, living on air and rigidly observing vows.

BORI CE: 01-032-003

गन्धमादनमासाद्य बदर्यां च तपोरतः
गोकर्णे पुष्करारण्ये तथा हिमवतस्तटे

MN DUTT: 01-036-003

गन्धमादनमासाद्य बदर्यां च तपोरतः
गोकर्णे पुष्करारण्ये तथा हिमवतस्तटे

M. N. Dutt: He practised his penances, going to Gandhamadana, Badari, Gokarna, the forest of Pushkara and the foot of the Himalayas.

BORI CE: 01-032-004

तेषु तेषु च पुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च
एकान्तशीली नियतः सततं विजितेन्द्रियः

MN DUTT: 01-036-004

तेषु तेषु च पुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च
एकान्तशीलो नियतः सततं विजितेन्द्रियः

M. N. Dutt: He passed his days in these sacred places, rigidly observing his vows, completely controlling his passions and concentrating his mind.

BORI CE: 01-032-005

तप्यमानं तपो घोरं तं ददर्श पितामहः
परिशुष्कमांसत्वक्स्नायुं जटाचीरधरं प्रभुम्

MN DUTT: 01-036-005

तप्यमानं तपो घोरं तं ददर्श पितामहः
संशुष्कमांसत्वक्स्नायुं जटाचीरधरं मुनिम्

M. N. Dutt: The Grandsire saw him with knotted hair, clad in rags, his flesh, skin and sinews dried up owing to the austere penances he was practising.

BORI CE: 01-032-006

तमब्रवीत्सत्यधृतिं तप्यमानं पितामहः
किमिदं कुरुषे शेष प्रजानां स्वस्ति वै कुरु

MN DUTT: 01-036-006

M. N. Dutt: The Grandsire, addressing that penancepractising ascetic, said, “O Shesha, what are you doing? let the welfare of the worlds also engage your thoughts.

BORI CE: 01-032-007

त्वं हि तीव्रेण तपसा प्रजास्तापयसेऽनघ
ब्रूहि कामं च मे शेष यत्ते हृदि चिरं स्थितम्

MN DUTT: 01-036-007

त्वं हि तीव्रण तपसा प्रजास्तापयसेऽनघ
ब्रूहि कामं च मे शेष यस्ते हृदि व्यवस्थितः

M. N. Dutt: O sinless one, you are giving pain to all creatures by your austere penances. O Shesha, tell me the desire of your mind."

BORI CE: 01-032-008

शेष उवाच
सोदर्या मम सर्वे हि भ्रातरो मन्दचेतसः
सह तैर्नोत्सहे वस्तुं तद्भवाननुमन्यताम्

MN DUTT: 01-036-008

शेष उवाच सोदर्या मम सर्वे हि भ्रातरो मन्दचेतसः
सह तै!त्सहे वस्तुं तद्भवाननुमन्यताम्

M. N. Dutt: Shesha said: My brothers are all of wicked hearts. I do not wish to live with them. Kindly sanction this.

BORI CE: 01-032-009

अभ्यसूयन्ति सततं परस्परममित्रवत्
ततोऽहं तप आतिष्ठे नैतान्पश्येयमित्युत

MN DUTT: 01-036-009

अभ्यसूयन्ति सततं परस्परममित्रवत्
ततोऽहं तप आतिष्ठं नैतान्पश्येयमित्युत

M. N. Dutt: They are jealous of one another like great enemies. I am, therefore, engaged in penances. I shall not even see them.

BORI CE: 01-032-010

न मर्षयन्ति सततं विनतां ससुतां च ते
अस्माकं चापरो भ्राता वैनतेयः पितामह

MN DUTT: 01-036-010

न मर्षयन्ति ससुतां सततं विनतां च ते
अस्माकं चापरो भ्राता वैनतेयोऽन्तरिक्षगः

M. N. Dutt: They never show any kindness for Vinata and her son, who is our other brother, the bird of the air.

BORI CE: 01-032-011

तं च द्विषन्ति तेऽत्यर्थं स चापि सुमहाबलः
वरप्रदानात्स पितुः कश्यपस्य महात्मनः

MN DUTT: 01-036-011

तं च द्विषन्ति सततं स चापि बलवत्तरः
वरप्रदानात्स पितुः कश्यपस्य महात्मनः

M. N. Dutt: They always envy him. He too is much stronger than (all of us), owing to the boon granted by our father, the illustrious and noble Kashyapa.

BORI CE: 01-032-012

सोऽहं तपः समास्थाय मोक्ष्यामीदं कलेवरम्
कथं मे प्रेत्यभावेऽपि न तैः स्यात्सह संगमः

MN DUTT: 01-036-012

M. N. Dutt: Therefore, I am practising penances and I shall cast off this body of mine, so that I may not any association with them even after death.

Corresponding verse not found in BORI CE

MN DUTT: 01-036-013

सौतिरुवाच तमेवं वादिनं शेषं पितामह उवाच ह
जानामि शेष सर्वेषां भ्रातृणां ते विचेष्टितम्

M. N. Dutt: Sauti said : When Shesha thus spoke, the Grandsire told him, "O Shesha, I know the character of your brothers.

BORI CE: 01-032-013

ब्रह्मोवाच
जानामि शेष सर्वेषां भ्रातॄणां ते विचेष्टितम्
मातुश्चाप्यपराधाद्वै भ्रातॄणां ते महद्भयम्

BORI CE: 01-032-014

कृतोऽत्र परिहारश्च पूर्वमेव भुजंगम
भ्रातॄणां तव सर्वेषां न शोकं कर्तुमर्हसि

MN DUTT: 01-036-013

MN DUTT: 01-036-014

मातुश्चाप्यपराधाद्वै भ्रातृणां ते महद्भयम्
कृतोऽत्र परिहारश्च पूर्वमेव भुजंगम

MN DUTT: 01-036-015

भ्रातृणां तव सर्वेषां न शोकं कर्तुमर्हसि
वृणीष्व च वरं मत्तः शेष यत्तेऽभिकांक्षितम्

M. N. Dutt: Sauti said : When Shesha thus spoke, the Grandsire told him, "O Shesha, I know the character of your brothers. (And I know also) their great danger owing to their offence against their mother. O snake, a remedy has been already provided by me. You should not grieve for your brothers. O Shesha, whatever you desire to possess, ask it from me.

BORI CE: 01-032-015

वृणीष्व च वरं मत्तः शेष यत्तेऽभिकाङ्क्षितम्
दित्सामि हि वरं तेऽद्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि

Corresponding verse not found in M. N. Dutt's version.

And ask of me a boon, O Śeṣa, whatever you desire. For I am willing to grant you a boon today. My greatest delight is in you. ℹ︎This translation was generated by AI and may be inaccurate. More information about the AI-driven translations process can be found in the About page.

BORI CE: 01-032-016

दिष्ट्या च बुद्धिर्धर्मे ते निविष्टा पन्नगोत्तम
अतो भूयश्च ते बुद्धिर्धर्मे भवतु सुस्थिरा

MN DUTT: 01-036-016

दास्यामि हि वरं तेऽद्य प्रीतिर्मेपरमा त्वयि
दिष्ट्या बुद्धिश्च ते धर्मे निविष्टा पन्नगोत्तम
भूयो भूयश्च ते बुद्धिर्धर्मे भवतु सुस्थिरा

M. N. Dutt: I am highly pleased with you and I shall grant you a boon today. O best of snakes, it is very good that your heart has been set on virtue. Let your heart be more and more firmly set on virtue."

BORI CE: 01-032-017

शेष उवाच
एष एव वरो मेऽद्य काङ्क्षितः प्रपितामह
धर्मे मे रमतां बुद्धिः शमे तपसि चेश्वर

MN DUTT: 01-036-017

शेष उवाच एषः एव वरो देव कांक्षितो मे पितामह
धर्मे मे रमतां बुद्धिः शमे तपसि चेश्वर

M. N. Dutt: Shesha said: Odivine Grandsire, O lord of all, I ask this boon. Let my heart always delight in virtue and in blessed penances.

BORI CE: 01-032-018

ब्रह्मोवाच
प्रीतोऽस्म्यनेन ते शेष दमेन प्रशमेन च
त्वया त्विदं वचः कार्यं मन्नियोगात्प्रजाहितम्

MN DUTT: 01-036-018

ब्रह्मोवाच प्रीतोऽस्यनेन ते शेष दमेन च शमेन च
त्वया त्विदं वचः कार्यं मन्नियोगात्प्रजाहितम्

M. N. Dutt: Brahma said :: O Shesha, I am highly pleased with your self-denial and love of peace. By my command let the following act be done by you for the good of all creatures.

BORI CE: 01-032-019

इमां महीं शैलवनोपपन्नां; ससागरां साकरपत्तनां च
त्वं शेष सम्यक्चलितां यथाव;त्संगृह्य तिष्ठस्व यथाचला स्यात्

MN DUTT: 01-036-019

इमां महीं शैलवनोपपन्नां ससागरग्रामविहारपत्तनाम्
चलितां यथावत् संगृह्य तिष्ठस्व यथाऽचला स्यात्

M. N. Dutt: Bearing properly and well, this earth which is so very unsteady, towns retreats and seas, with all her mountains and forests with her O Shesha, remain in the way as she may be steady.

BORI CE: 01-032-020

शेष उवाच
यथाह देवो वरदः प्रजापति;र्महीपतिर्भूतपतिर्जगत्पतिः
तथा महीं धारयितास्मि निश्चलां; प्रयच्छ तां मे शिरसि प्रजापते

MN DUTT: 01-036-020

शेष उवाच महीपतिर्भूतपतिर्जगत्पतिः
तथा महीं धारयिताऽस्मि निश्चला प्रयच्छतां मे शिरसि प्रजापते

M. N. Dutt: Shesha said: O divine lord of all creatures, O granter of boons, O lord of the earth,O the lord of every created thing, O the lord of the universe, I shall hold the earth steady, as you command. O Prajapati, place it upon my head.

BORI CE: 01-032-021

ब्रह्मोवाच
अधो महीं गच्छ भुजंगमोत्तम; स्वयं तवैषा विवरं प्रदास्यति
इमां धरां धारयता त्वया हि मे; महत्प्रियं शेष कृतं भविष्यति

MN DUTT: 01-036-021

ब्रह्मोवाच अधो महीं गच्छ भुजंगमोत्तम स्वयं तवैषा विवरं प्रदास्यति
इमां धरां धारयता त्वया हि मे महत्प्रियं शेषकृतं भविष्यति

M. N. Dutt: Brahma said: O best of snakes, go underneath the earth. She herself will make a passage for you. O Shesha, you will certainly do what is highly valued by me by holding the earth (on your head.)

BORI CE: 01-032-022

सूत उवाच
तथेति कृत्वा विवरं प्रविश्य स; प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रजः स्थितः
बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां; समुद्रनेमिं परिगृह्य सर्वतः

MN DUTT: 01-036-022

सौतिरुवाच तथैव कृत्वा विवरं प्रविश्य स प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रजः स्थितः
बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां समुद्रनेमिं परिगृह्य सर्वतः

M. N. Dutt: Sauti said: The elder brother of the king of the snakes, entering into a hole, went to the other side of the earth. He held that goddess (earth) with her belt of seas all around her.

BORI CE: 01-032-023

ब्रह्मोवाच
शेषोऽसि नागोत्तम धर्मदेवो; महीमिमां धारयसे यदेकः
अनन्तभोगः परिगृह्य सर्वां; यथाहमेवं बलभिद्यथा वा

MN DUTT: 01-036-023

ब्रह्मोवाच शेषोऽसि नागोत्तम धर्मदेवो महीमिमां धारयसे यदेकः
अनन्तभोगैः परिगृह्य सर्वां यथाऽहमेवं बलभिद्यथा वा

M. N. Dutt: Brahma said: O Shesha, O best of snakes, you are the Dharma, because you hold the earth alone with your infinite hoods, with every thing on her, what I myself and Indra can do.

BORI CE: 01-032-024

सूत उवाच
अधो भूमेर्वसत्येवं नागोऽनन्तः प्रतापवान्
धारयन्वसुधामेकः शासनाद्ब्रह्मणो विभुः

MN DUTT: 01-036-024

सौतिरुवाच अधोभूमौ वसत्येवं नागोऽनन्तः प्रतापवान्
धारयन्वसुधामेकः शासनाद्ब्रह्मणो विभुः

M. N. Dutt: Sauti said: Thus does the snake, Shesha, the greatly powerful lord Ananta, lives underneath the earth, alone supporting the world at the command of Brahma.

BORI CE: 01-032-025

सुपर्णं च सखायं वै भगवानमरोत्तमः
प्रादादनन्ताय तदा वैनतेयं पितामहः

MN DUTT: 01-036-025

सुपर्णं च सहायं वै भगवानमरोत्तमः
प्रादादनन्ताय तदा वैनतेयं पितामहः

M. N. Dutt: Then the Grandsire, the illustrious lord of the immortals, gave Suparna (Garuda), the son of Vinata as Ananta's help.

Home | About | Back to Book 01 Contents | ← Chapter 31 | Chapter 33 →